Recensies
Utøya 22. juli

Waarheidsgetrouwe horror

Dat ik een beetje emotioneel kan worden als een film me raakt, vooruit. Maar dat ik echt heb zitten janken in de bioscoop, dat maakte ik nog niet eerder mee. Maar Utøya 22. juli is dan ook niet zomaar een film.

Op 22 juli 2011 vonden twee aanslagen plaats in Noorwegen. Een terrorist doodde eerst in Oslo acht mensen met een autobom. Enkele uren later richtte dezelfde dader een bloedbad aan op het eiland Utøya waar op dat moment een zomerkamp van de jeugdbeweging van de Noorse arbeiderspartij plaatsvond. Negenenzestig mensen kwamen om bij deze tweeënzeventig minuten durende aanslag. Vrijwel allemaal tieners.

Nu kijk ik veel films en het is niet voor het eerst dat ik een schokkende film kijk. Waarom is het dan juist Utøya dat zo’n verpletterende indruk op me maakt? Veel komt door de manier waarop het verhaal verteld wordt. De film wil namelijk zo dicht mogelijk tegen de werkelijkheid aan te zitten. De nadruk ligt daardoor op realisme. We zien de aanslag vanuit het perspectief van de achttienjarige Kaja. Zij is een van de tieners die zich op het eiland bevindt tijdens de aanslag. Terwijl ze vlucht voor haar leven, probeert ze haar zusje te vinden. Dit alles gebeurt in één take. Een bijzonder complexe operatie, omdat één fout zou betekenen dat de hele film opnieuw moest worden gedaan. Regisseur Erik Poppe had vijf dagen de tijd om de film op te nemen, waarin hij steeds maar één poging per dag kon doen. Los van hoe knap dit op een technisch vlak is, maakt het de film ook zeer realistisch. De cameraman rent met Kaja mee en duikt samen met haar weg als ze beschoten wordt. Je krijgt hierdoor het gevoel alsof je naar de echte aanslag aan het kijken bent, en iemand alles met zijn telefoon gefilmd heeft. Het maakt de film ruw, want soms wordt komt er wat vuil op de lens en wordt er niet helemaal goed scherp gesteld, maar dat kan me echt gestolen worden. Het effect is namelijk zo sterk, dat ik het de film graag vergeef.

In zijn missie om een zo waarheidsgetrouwe verbeelding te maken van hoe het geweest moet zijn op het eiland, gaat Poppe ver. Hij betrok overlevenden bij het proces en baseerde de film op hun verhalen. Op Utøya zelf filmen was uitgesloten, dus draaide hij de film op het eiland ernaast. Daarnaast hoor je in de film evenveel schoten als de dader in het echt heeft afgevuurd. Door deze toewijding aan het maken van een film die de werkelijkheid benadert, voelt de film ‘echt’ en dat maakt het kijken zo pijnlijk. Je komt er niet meer mee weg door tegen jezelf te zeggen dat het “maar een film is”.

Utøya 22. juli is een échte horrorfilm. Geen horror om je te vermaken, maar om je te confronteren met de gruwelijkheden die de tieners hebben doorstaan. Films als Utøya laten zien waarom het medium film bij uitstek geschikt is om je in anderen te kunnen inleven. Hoe het voor de slachtoffers geweest moet zijn, kan je natuurlijk nooit echt overbrengen, maar ik kan me goed voorstellen dat deze film behoorlijk in de buurt komt.