Recensies
Lawrence of Arabia

Jort kijkt 70mm

Jort gaat lekker analoog en bekijkt twee films in het ouderwetse 70mm-formaat: Lawrence of Arabia en Phantom Thread.

Tegenwoordig zijn we steeds op zoek naar de beste manier om film te kijken. Voor dvd’s halen we onze neus op. De veel scherpere blu-rays willen we hebben, of nog mooier, Ulta HD 4K-content. Ook de bioscopen proberen een steeds betere filmervaring te bieden.

Hoe was dat vroeger eigenlijk? Toen werd film nog vanaf een spoel afgespeeld. Daar kan je weinig mee variëren toch? Nee hoor, ook onze voorouders wilden graag overdonderd worden door een zo spectaculair mogelijke filmervaring. Het IMAX van vroeger was 70mm. Dat is film die geschoten is op een filmstrook die dubbel zo groot is als het standaard 35mm. Hierdoor was het beeld scherper, kleurrijker en overrompelender. Oké, hartstikke leuk voor je opa al die oude filmrollen, maar waarom zou je in het digitale tijdperk nog naar een analoge 70mm voorstelling gaan? Om daar achter te komen, ben ik op onderzoek gegaan op de enige plek in Nederland waar je nog 70mm films in volle glorie kunt zien: het EYE Filmmuseum in Amsterdam. Met op het programma de gerestaureerde versie van de klassieker Lawrence of Arabia. Daarna het recent uitgebrachte Phantom Thread.

Ik trap af met een van de beste films ooit gemaakt. Eerder zag ik Lawrence of Arabia op Netflix en nu, voor het eerst, op het witte doek. En wel in 70mm. De twee kijkervaringen zijn niet te vergelijken. De film ziet er om te beginnen haarscherp uit. Wat echter het meeste indruk maakt, zijn de felle kleuren. Het gele zand van de woestijn steekt prachtig af tegen de kleurrijke kostuums van de honderden figuranten die het beeld vullen. Dat maakt bij lange na niet dezelfde indruk als op mijn tv.

Toen was het tijd voor Phantom Thread. In tegenstelling tot Lawrence of Arabia is deze film niet op 70mm gedraaid. De makers hebben de film geschoten op 35mm en deze vervolgens opgerekt tot 70mm. Hierdoor is de film veel minder scherp. Het beeld ziet er dan ook groezelig en korrelig uit. In de jaren 70 gebeurde dit oprekken ook al, maar toen was het een trucje om de film beter geschikt te maken voor de projectie. Nu hoeft dat niet meer, dus waarom zou je in hemelsnaam bewust je film lelijker maken? De makers wilden een historisch drama maken dat zich niet alleen afspeelde in de jaren 50, maar er ook eruit zag alsof de film lang geleden gemaakt is. En dat werkt. Als ik niet had geweten dat Phantom Thread dit jaar was uitgekomen (en iemand me had kunnen wijsmaken dat de hoofdrol werd gespeeld door een ver familielid van Daniel Day-Lewis) dan zou ik gedacht hebben dat Lawrence of Arabia veel later gemaakt was dan Phantom Thread.

Filmmakers (zoals Christopher Nolan, die zweert bij dit sublieme formaat) maken het zichzelf niet gemakkelijk door in 70mm te filmen. Het is duur, de camera’s zijn zwaar lastig te hanteren en er zijn nauwelijks nog bioscopen die de films af kunnen spelen. Het is dus te begrijpen dat digitaal filmen het van analoog gewonnen heeft. Dat neemt niet weg dat traditioneel film kijken zijn charmes heeft. 70mm voelt ‘echter’ dan het opgepoetste gevoel dat digitale film wel eens heeft. In een perfecte wereld zouden zowel digitaal als analoog naast elkaar kunnen bestaan. Want 70mm is niet iets dat vroeger tof was en nu in een museum thuis hoort. Al is een museum helaas wel de enige plek waar je nu nog 70mm kan zien.