Recensies
Last Hijack

Het gevaar van animatie

Vliegen als een vogel, dromen we daar allemaal niet van? De Somalische piraat Mohamed Nur, hoofdpersoon van deze documentaire van Femke Wolting en Tommy Pallotta, verlangt ernaar een adelaar te zijn. En soms zie je hem daarin transformeren, want Last Hijack bevat enkele geanimeerde sequenties.

De kaping van westerse mammoettankers in de Indische golf was een tijd lang groot in het nieuws. Nu is de berichtgeving weggeëbt. De film probeert antwoord te geven op de vraag waarom dat zo is, maar vooral om de vraag: waarom gaat iemand de piraterij in?

Het is uiteraard niet de eerste keer dat deze vragen langs zijn gekomen in de filmindustrie: de met een Oscarnominatie beloonde film Captain Phillips, die ik hier recenseerde, behandelde dit vraagstuk ook. Waar bij Captain Phillips vooral wordt gefilmd vanuit het perspectief van het westerse slachtoffer, de kapitein, staat in deze documentaire de Afrikaanse kaper centraal.

Het is lastig om als kijker te beslissen wat nu voor waar moet worden aangenomen.  

Animatie

Het komt niet vaak voor dat animatie in combinatie met documentaire wordt gebruikt. Het bekendste voorbeeld is Waltz with Bashir uit 2008 (waarin de regisseur zijn oorlogsherinneringen probeert terug te halen). De animatie in The Last Hijack is realistisch van vorm en de overgang tussen 'echt' en 'onecht' verloopt bijna vlekkeloos. De film maakt vooral gebruik van deze techniek om de gevoelswereld van Mohamed uit te drukken. Daarnaast is animatie een compensatiemiddel voor het ontbreken van beeldmateriaal bij enkele gebeurtenissen. Het gevaar van animatie in een documentaire is de ondermijning van de waarheid: animatie is immers per definitie een representatie. Door hier aan de ene kant animatie in te zetten voor de denkwereld en aan de andere kant voor wat er in de geschiedenis is gebeurd, verliest de documentaire deels zijn geloofwaardigheid. Het is lastig om als kijker te beslissen wat nu voor waar moet worden aangenomen. De documentairemakers zijn wat dat betreft niet zorgvuldig omgesprongen met het gevaar dat aan animatie kleeft.

De tijd kwijt

De geanimeerde gedeeltes geven in deze film ook nog een gevoel van tijdloosheid. Dit wordt versterkt door het ontbreken van een duidelijke chronologie: je vraagt je als kijker voortdurend af naar welke tijd je kijkt. Naast de film is er ook een interactieve documentaire. Verschillende fragmenten (exclusief materiaal voor het internet, maar ook materiaal uit de film) zijn opgedeeld in chronologische volgorde en je krijgt ook nog het perspectief van een slachtoffer, de kapitein van een schip, te zien. Was de film opgedeeld in duidelijke hoofdstukken, dan was het een mooi inkijkje geweest in het leven van een piraat, maar nu moet ik toch verwijzen naar de webversie om een compleet beeld te kijken.