Recensies
2001 A Space Odyssey

2001 op zijn allermooist

De beroemde filmcriticus Roger Ebert zei ooit dat het zien van 2001 op 70mm op het verlanglijstje van iedere filmliefhebber zou moeten staan. Het is niet moeilijk om te zien waarom. 2001 zit zo propvol iconische beelden, dat de film pas echt tot zijn recht komt, op een zo groot mogelijk scherm. 

Quentin Tarantino gaf in 2015 al het goede voorbeeld door zijn The Hateful Eight uit te brengen in 70mm. Indrukwekkend, maar echt volledig tot zijn recht kwam het niet. De keuze voor het extra scherpe filmformaat voegde wel degelijk iets toe aan de film, maar doordat vrijwel alles zich binnenskamers afspeelde, miste het de indrukwekkende en weidse shots die dit format nu juist zo spectaculair maken. 

Bij 2001 A Space Odyssey is dat wel even anders. Het overgrote deel speelt zich af in de ruimte, en die grootsheid komt veel overtuigender binnen geprojecteerd op 70mm. Neem die beroemde scene waarin de camera langzaam ronddraait. Het voelt nu alsof niet alleen het ruimtestation, maar de hele bioscoopzaal naar rechts kantelt.

Toch maakt 70mm niet alles beter. Tegen het midden van de film, als de iconische beelden plaats moeten maken voor de ontwikkeling van het verhaal, begint dit op te vallen. De beelden zijn haarscherp wanneer de camera er op focust, maar alles daarbuiten is lichtelijk wazig. Dit valt vooral op bij de vergaderingsscene waarin de hoofdpersoon achter in de kamer een toespraak houdt. Maar dat ben je allang weer vergeten zodra je weer gewichtloos door de ruimte zweeft.

2001 ziet er onwaarschijnlijk goed uit voor een bijna vijftig jaar oude film. Zelfs zo goed, dat complotdenkers nog altijd geloven dat het Kubrick was die de maanlanding in scene zou hebben gezet. Hiervoor zou het de techniek van 2001 hebben gebruikt. Immers, één jaar na het verschijnen van 2001 zette de mens de eerste stap op de maan.

Mijn grootste probleem met 2001 is altijd het einde geweest. Dat is zo raar en vreemd dat het lijkt alsof Kubrick ermee een gooi doet naar het record voor ‘bizarste ontknoping van een film’. Ik kan de symboliek waar Kubrick voor gaat waarderen, maar omdat het zó lang duurt en eigenlijk toch onbegrijpelijk is, voelt het niet de moeite waard om echt betrokken te blijven bij de film. 70mm lost dit probleem niet op, maar het helpt wel. De toch al bizarre beelden krijgen nu nog een extra opdonder. Met name de “stargate” achtige scenes profiteren hiervan. Wat er precies gebeurt weet ik nog steeds niet, maar het is al wel boeiender om naar te kijken.

De 70mm print komt ook met verbeterd geluid. Nu kon me dat eerst gestolen worden, maar het werd al snel duidelijk waarom dat wel degelijk belangrijk is. Het geluid is misschien nog wel indrukwekkender dan het beeld. Dat komt omdat er opvallend weinig gesproken wordt in 2001. Zowel de eerste, als de laatste 25 minuten bevatten geen tekst en worden vaak alleen ondersteund door bombastische klassieke muziek. En dat alles op een volume dat thuis niet te evenaren is, zonder dat de buren komen klagen.

2001: A Space Odyssey in 70mm smaakt naar meer en roept de vraag op hoe andere klassiekers er in dit formaat uit zouden zien. Lawrence of Arabia in 70mm? Kom maar op!