Must sees

Utøya 22. juli

  • Ouder dan 12 jaar
  • Eng
  • Geweld
  • Noorwegen 2018, 93 min
  • Regie: Erik Poppe
  • Met: Aleksander Holmen, Andrea Berntzen, Solveig Koløen Birkeland, Brede Fristad

Het verhaal van het bloedbad dat rechtsextremist Andres Brevik op 22 juli 2011 op het Noorse eiland Utøya op een zomerkamp aanrichtte, ken je vast nog uit het nieuws of de kranten. Maar hoe verwarrend, angstaanjagend, intens en gruwelijk die aanslag voor de aanwezige jongeren voelde, dát beleef je in deze film.

Daarin volgt de camera de 18-jarige Kaja tijdens de gebeurtenissen op die noodlottige dag waarop 69 weerloze tieners in koele bloeden werden doodgeschoten.

Over de maker

  • Voordat hij regisseur werd, was de Erik Poppe fotograaf voor Noorse kranten en persagentschap Reuters.
  • Nadat hij tijdens een foto-opdracht in Colombia gewond raakte, besloot hij de journalistiek vaarwel te zeggen en ging hij studeren voor cameraman
  • Met The King's Choice (2016) zette hij zich internationaal op de kaart, want dat was de Noorse Oscar-inzending.
  • Poppe maakte Utøya 22. jul als waarschuwing voor het in Europa oprukkende neofascisme: "Ik ben van mening dat het belangrijk is om te laten zien dat dit bloedbad plaatsvond en opnieuw kan plaatsvinden. We moeten eraan herinnerd worden, zodat we tegenstand kunnen bieden."

Werkelijkheid als fictie

De terroristische aanslag is in de film heel nauwkeurig gereconstrueerd. De 72 minuten dat Breivik 69 tieners vermoordde (en er nog 200 verwondde) duren in de film ook precies 72 minuten, en zelfs het aantal schoten dat je hoort klopt exact. Ook de cameravoering (zie ook hieronder) versterkt het gevoel dat je naar een documentaire kijkt. Tegelijkertijd permitteerden de filmmakers zich ook creatieve vrijheden. Want het hoofdpersonage Katja, die is verzonnen. Een heel bewuste keuze. Scenarist Anna Bache-Wiig: “We hebben eerst naar de getuigenissen van de overlevenden geluisterd, en op basis daarvan een verhaal verzonnen dat de essentie van al die ervaringen bevatte. Als we er maar één verhaal hadden uitgekozen, dan had dat de indruk kunnen wekken dat alle andere verhalen minder belangrijk waren.” Regisseur Erik Poppe vat het op de aftiteling zo samen: "Its basis is one truth — others may exist.”

Wel echt gebeurd, maar geen echt bestaand personage

Eén enkel shot

Naast het onderwerp is ook de vorm van de film bijzonder: Utøya 22. juli bestaat uit één enkel shot. De meeste films bestaan uit honderden, soms wel duizenden aan elkaar geplakte shots. Dat geeft de maker op de set alle vrijheid om een shot net zo lang opnieuw te draaien, tot hij tevreden is. Zo heeft hij in de montagekamer de totale controle om uit al het filmmateriaal steeds het beste stukje te kiezen. Maar aan Utøya 22. juli is niets gemonteerd: de film bestaat uit 1 shot van 90 minuten. Regisseur Erik Poppe kon maar 1 take per dag proberen, en pas op de vijfde dag ging alles perfect - dat is dus de take die je op het scherm ziet. Een one take-movie is technisch een hoogstandje, maar de reden dat Poppe hem hier gebruikt is artistiek - het versterkt het chaotische gevoel en je kunt als kijker niet wegvluchten, maar zit als het ware vastgeplakt aan de hoofdpersoon.

One Take Movies

Het schoolvoorbeeld van one take movies is Afred Hitchcocks Rope uit 1948. Maar eigenlijk ook niet! Die thriller lijkt uit een langgerekte opname te bestaan, maar stiekem zijn het takes van tien minuten, die bijna onzichtbaar aan elkaar zijn geplakt. Hitchcock kón niet anders, want in zijn tijd kon er maar tien minuten aan filmmateriaal op een cameraspoel.

Met de digitale camera's van tegenwoordig ligt dat anders: daar hangt de opnametijd af van de grote van de harde schijf. In het computertijdperk heeft de regisseur ook andere trucjes tot zijn beschikking om de kijker te laten geloven dat hij naar een ononderbroken shot kijkt. De grote Oscarwinnaar Birdman bijvoorbeeld. Die leek uit een take te bestaan, maar in werkelijkheid combineerde de regisseur soms materiaal uit verschillende takes. Zo werd met computersoftware de performance van acteur Michael Keaton naadloos gemixt met die van zijn tegenspeler Edward Norton uit een andere opname! Dat maakt het camerawerk (de takes zijn nog steeds lang en magistraal) er niet minder weergaloos om.

Een van de mooiste, beste en meest bijzondere voorbeelden van een 'echte' onetake-movie is Russian Ark van Alexandr Sukorov. Daarin laat hij zijn camera 99 minuten lang door het wereldberoemde Hermitage-museum in St. Petersburg dansen. De eerste twee keer ging het mis, steeds na twintig minuten draaien, maar de derde take ging helemaal goed tot het eind. Russian Ark is een persoonlijke favoriet van Steven Spielberg. "Iedereen zou zichzelf op Russian Ark moeten trakteren.", aldus Spielberg.

Wellicht de langste one take movie uit de filmgeschiedenis is het Duitse actiedrama Victoria. Dat bestaat uit een shot dat maar liefst 144 minuten duurt!