Must sees

Schemer

  • Geweld
  • Eng
  • Ouder dan 12 jaar
  • Groftaalgebruik
  • Drama, Nederland 2010, 91 minuten
  • Regie: Hanro Smitsman
  • Met: Matthijs van de Sande-Bakhuijzen (Ceasar), Gaite Jansen (Jessie), Melody Klaver (Frauk), Robert de Hoog (Mick), Roos Netjes (Ilse), Gerson Oratmangoen (Rico)

Op het eerste gezicht is de vriendenclub van Jessie er een als alle andere: zes middelbare scholieren die een beetje hangen, wat rondrijden en samen uitgaan. Dat er onderling wat fricties zijn is eigenlijk ook best normaal; hun persoonlijkheden verschillen nogal.

Ceasar is de stoere bink, Mick is stiekem verliefd op hem, Rico is de mooie jongen, Frauk zijn jaloerse vriendin en Ilse is Jessies volgzame maar beste vriendin. De mooie Jessie is een beetje een buitenbeentje, en werkt op een of andere manier de rest enorm op de zenuwen. Ook dat is op zich nog allemaal te begrijpen. Maar hoe kan het toch zo ver komen dat Jessies levenloze lichaam wordt gevonden, en wat voor groepsdrama heeft zich precies afgespeeld?

Trailer

Over de filmmaker

  • Hanro Smitsman studeerde in 2000 af aan de Filmacademie. Daarna maakte hij eerst een aantal korte films. Een daarvan, Raak, won in 2006 een Gouden Beer op het filmfestival van Berlijn.
  • Met de tv-film Skin, over een racistische moord, brak Smitsman in 2008 definitief door. Zowel Raak als Skin hebben hetzelfde thema als Schemer: een paar kleine voorvalletjes leiden uiteindelijk tot een kettingreactie van geweld.
  • Hanro lijkt gespecialiseerd in drama’s rond jongeren, maar maakte eerder dit jaar ook de tv-film De laatste reis van Meneer van Leeuwen, over een demente bejaarde.
  • Smitsman werkt graag met dezelfde mensen. Hoofdrolspeler Robert de Hoog was ‘zijn’ ontdekking, en kreeg een Gouden Kalf voor zijn acteerprestatie in Skin. Gerson Oratmangoen speelde een rol in Smitsmans tv-film De Punt.
  • Hanro verfilmt verhalen die hij belangrijk vindt: “In Nederland maken we vooral voorzichtige films die moeten vermaken. Daarmee is niets mis, maar er moet ruimte zijn voor films die iets proberen te vertellen.”

Wel of niet waar gebeurd?

Het verhaal van Schemer is losjes gebaseerd op de moord op de Bosnische Maja Bradaric in de buurt van Nijmegen. Deze vwo-scholiere werd in 2003 op zestienjarige leeftijd door een aantal vrienden vermoord. Er zijn genoeg overeenkomsten om het verhaal uit de actualiteit aan dat van de film te verbinden: van de locatie (‘de uiterwaarden’ en de auto) tot de moord zelf (wurging met een touw). Maar op tal van punten wijkt de film juist af van de werkelijkheid. Zo zijn de namen en nationaliteiten veranderd, en is in ieder geval één gruwelijk detail - de moordenaars staken na afloop Maja’s lichaam in brand - veranderd. Een filmmaker kan zich dergelijke creatieve vrijheden permitteren, omdat hij de film niet uitdrukkelijk als ‘waar gebeurd’ presenteert. Het is een bewuste keuze, want de regisseur is niet zozeer geïnteresseerd in die ene specifieke moord, maar wil een universeel verhaal vertellen. Die benadering maakt dat Schemer een verhaal wordt dat voor iedereen ‘waar’ is. Want groepsdwang, de giftige effecten van roddels, en onderlinge irritaties heeft iedereen van ons wel eens aan den lijve ondervonden. “Ik heb jongeren gesproken die na het zien van de film tegen mij zeiden dat ze met vrienden ook wel eens bespraken of het niet beter zou zijn als die en die er niet meer was. Het speelt zich af in een schemergebied waarin vooral jongeren zich bevinden”, aldus Smitsman.

Perspectief

Opvallend aan Schemer is de vertelstructuur. Die is heel anders dan in de meeste films. Doorgaans krijg je in een film een of twee hoofdrolspelers gepresenteerd. In Schemer zijn dat er zes, die allemaal even veel schermtijd krijgen toebedeeld. Bijzonder is dat Smitsman dezelfde gebeurtenissen vanuit verschillende perspectieven laat zien. Dat het toch nooit verwarring veroorzaakt, komt omdat Smitsman er aparte hoofdstukjes van maakt, met de naam van de persoon in kwestie als titel. Daardoor kan hij met flashbacks steeds in de tijd terugspringen, zonder dat het voor ons als kijker onduidelijk wordt. Sterker nog, het werkt juist verhelderend. Eerder getoonde scènes krijgen door het wisselende perspectief een andere lading of uitleg. Het resultaat doet een beetje denken aan de bekende film Rashomon (1950) van de Japanse grootmeester Akira Kurosawa. Daarin staat een rechtszaak centraal en mogen vier getuigen hun versie van de waarheid geven. Alleen blijken de vier visies zeer verschillend en elkaar tegen te spreken. Het gegeven dat getuigenissen niet altijd betrouwbaar zijn, zelfs als mensen denken de waarheid weer te geven, staat sinds die film bekend als het Rashomon-effect. Net als Kurosawa lijkt Smitsman te willen zeggen dat dé waarheid niet bestaat; elke werkelijkheid is subjectief. Door al die subjectieve perspectieven te gebruiken, benadert hij de werkelijkheid dichter dan door een enkel gezichtspunt te kiezen.

Meer van hetzelfde

Ook Smitsmans Skin was op een geruchtmakende moord gebaseerd. In de jaren tachtig werd een Antilliaanse jongen door een racistische skinhead doodgestoken. Smitsman liet de kern van het drama intact (de skinhead had een joodse vader met een oorlogstrauma) maar permitteerde zich waar hij het nodig achtte alle creatieve vrijheid. Nog een opvallende overeenkomst is dat Skin een analyse wil geven waarom daders soms tot hun daden komen; de zaken worden niet simpel zwartwit voorgesteld. Hetzelfde kun je stellen over De Punt, over de Molukse treinkaping uit de jaren zeventig. Ook die wekte sympathie op voor dader en slachtoffer door de beweegredenen te verduidelijken. Qua thematiek is ook Boy A verwant aan Skin en SchemerBoy A (John Crowley, 2007) gebruikt een werkelijke misdaad - in dit geval een gruwelijke kindermoord uit Engeland - als springplank voor een fictief verhaal, en vraagt daarbij om ook begrip of vergeving voor de dader.

Filmfact

Schemer viel op het Nederlands Film Festival maar liefst twee keer in de prijzen. De Nederlandse filmrecensenten gaven hem daar de KNF-award, maar wellicht een nog mooiere eer was de MovieSquad NFF Award 2010, van de jongerenjury van het festival!

Online

Op de officiële website staan behalve de trailer ook foto’s en het laatste nieuws.De korte filmRaak van Hanro Smitsman staat in zijn geheel op YouTube. De complete film Skin kun je ook gratis en voor niets zien, op de site van telefilm.nl. Daar vind je ook meer info over Hanro Smitsmans films De laatste reis van Meneer van Leeuwen en De Punt, want dat zijn ook voor televisie gemaakte films.

Bekijk hier de videorecensie van Moviezone reporter Renske.

Bij een flash-back laat je de kijker iets zien wat in het verleden gebeurd is.