Must sees

Metal: A Headbanger's Journey

  • Geweld
  • Eng
  • Ouder dan 12 jaar
  • Groftaalgebruik
  • Documentaire, Canada, 2005, 98 min.
  • Regie: Sam Dunn, Scot McFadyen, Jessica Joy Wise

Als het alleen aan Sam Dunn had gelegen, was A Headbanger’s Journey geen film, maar een boek geweest. Na zijn scriptie over Guatalamese vluchtelingen wilde hij beginnen aan een metalencyclopedie met daarin de geschiedenis van zijn favoriete genre. Zijn vriend Scot McFadyen overtuigde hem ervan dat het een film moest worden.Als het alleen aan Sam Dunn had gelegen, was A Headbanger’s Journey geen film, maar een boek geweest. Na zijn scriptie over Guatalamese vluchtelingen wilde hij beginnen aan een metalencyclopedie met daarin de geschiedenis van zijn favoriete genre. Zijn vriend Scot McFadyen overtuigde hem ervan dat het een film moest worden.

De context: De structuur

Het grootste verschil tussen de bedoelde encyclopedie en de uiteindelijke film is... Sam Dunn zelf. Een conventionele documentaire heeft een verteller die in voice-over uitleg geeft bij de beelden. In Metal is Dunn veel meer dan dat: hij is de hoofdpersoon. Het is niet een reis door de wereld van de hardrock, het is zíjn reis door de wereld van de hardrock. Waar een onzichtbare verteller de schijn ophoudt dat je naar een objectief verslag kijkt, is dat hier dus niet het geval. Het is meteen duidelijk dat het hier om een subjectieve ervaring gaat. Nu is ook dat in documentaireland een vaak gehanteerde methode. De meest succesvolle documentairemaker die dit trucje keer op keer gebruikt is natuurlijk Michael Moore. Hij werpt zich op als een soort filmende ombudsman die misstanden als wapenbezit (Bowling for Columbine, 2002), de Irak-oorlog (Fahrenheit 9/11, 2004) en de gezondheidszorg (Sicko, 2007) aan de kaak stelt. Daarmee is de maker stiekem de échte ster van de film.

In de sociale wetenschappen - bijvoorbeeld psychologie, maar dus ook in de (culturele) antropologie - is observatie een veel gebruikte onderzoeksmethode. Vroeger vond men dat de observator zo onzichtbaar mogelijk moest zijn. Het liefst op een grote afstand zodat de bekeken personen het niet in de gaten hadden. Behalve dat het lang niet altijd praktisch uitvoerbaar was, bedacht men later dat er niets mis is met een onderzoeker die een situatie van binnenuit bestudeert. Dat fenomeen staat bekend als participerende observatie. En eigenlijk is dat precies wat er in A Headbanger’s Journey gebeurt!

Nader bekeken: Het scenario

Misschien vind je het gek dat voorafgaand aan het filmen van een documentaire eerst een scenario wordt geschreven. Van een speelfilm begrijpen we dat: daarvan moet het verhaal immers verzonnen worden. Maar een documentaire gaat toch over de werkelijkheid, en die laat zich toch niet verzinnen?

Nou ja, nog even los van het feit dat veel filosofen beweren dat DE werkelijkheid niet bestaat, valt er toch veel voor te zeggen om eerst met papier en pen te beginnen. Zo beslist de filmmaker al in een vroeg stadium wát hij wil vertellen en welke personen, uitspraken of situaties hij daarvoor nodig heeft. Op die manier voorkomt de regisseur dat hij veel te veel materiaal schiet dat uiteindelijk toch niet in de documentaire past.

Een scenario voor een documentaire verschilt op bepaalde punten van dat van een fictiefilm. De dialogen zijn bijvoorbeeld niet uitgeschreven. Je weet immers niet precies wat iemand gaat zeggen. Uiteraard kun je, op basis van research en de vragen die je stelt, wel goed gokken wat een geïnterviewde zal vertellen. Een hele summiere versie van het scenario, zonder dialoog, heet in vakkringen een treatment. Zeg maar het uittreksel van het scenario. Ook Sam Dunn schreef een treatment, waarin eigenlijk al de hele structuur van de film beschreven stond. Daarbij gebruikt Sam in de opbouw precies dezelfde tactieken als zijn fictiecollega’s. In een James Bond-film moet 007 de hele wereld afreizen, en brengt elke stap hem dichterbij de eindafrekening met de schurk. In A Headbanger’s Journey gebeurt iets vergelijkbaars. Daarin reist Sam Dunn de hele wereld af om overal antwoorden te vinden op zijn vraag wat de impact van metal is.

Een andere overeenkomst is de opbouw. Net als bij bijvoorbeeld een doorsnee-actiefilm, begintMetal met een introductie waarin de hoofdrolspelers en het probleem worden voorgesteld. En net als in de meeste speelfilms bewaart Dunn de allerspannendste scènes voor het eind. In dit geval zijn dat zijn gesprekken met Noorse satanisten.