Must sees

Everything you always wanted to know

  • Ouder dan 12 jaar
  • Groftaalgebruik
  • Seks
  • Komedie, VS, 1972, 88 min.
  • Regie: Woody Allen
  • Met: Woody Allen, John Carradine

...About sex but where afraid to ask

De context: De auteursfilm

Een beetje filmliefhebber herkent een Woody Allen-film uit duizenden. Daarom wordt Woody Allen ook wel een auteur genoemd. Zijn films zijn zo eigen, dat ze door niemand anders kunnen worden gemaakt. Droge oneliners, een melancholiek stijltje, de onzekerheden van underdogs, maar ook de jazzy muziek, eenvoudige camerabewegingen en vaak dezelfde acteurs maken het heel eenvoudig om een Woody Allen-film te onderscheiden van een film die geregisseerd is door bijvoorbeeld Quentin Tarantino.

Misschien vind je het logisch dat een regisseur als de auteur van een film wordt beschouwd. Toch duurde het best lang voordat dat idee geaccepteerd werd. Pas in 1954 bedacht de Franse filmjournalist en regisseur François Truffaut de auteurstheorie. Tot die tijd keken mensen helemaal niet zo goed naar wie een film geregisseerd had. Wie er in mee speelde of welke studio de film gemaakt had vond men veel belangrijker. Die visie hoor je nog wel eens terug, als mensen het bijvoorbeeld over ‘de Hollywoodfabriek’ hebben. In die opvatting verschillen films niet zo gek veel van auto’s. Ze komen allebei tot stand via een industrieel proces, waaraan honderden verschillende mensen allemaal een kleine bijdrage leveren. Dan kun je het eindresultaat toch niet aan maar één persoon toeschrijven?

Welles, vonden de Franse theoretici. Zij herkenden in sommige Hollywoodfilms de verborgen ‘handtekening’ van de regisseur. Hij is dus de echte maker, oftewel de auteur, zeiden Truffaut en zijn filmvrienden. “Er bestaan geen goede en slechte films”, zei Truffaut, “er bestaan alleen maar goede en slechte regisseurs.”

Deze nieuwe manier van denken en naar films kijken betekende waardering voor regisseurs als Alfred Hitchcock, die als auteur ‘ontdekt’ werd. Maar niet iedereen stond te juichen om dat Franse gefilosofeer. Omdat de regisseur ongeveer een goddelijke status kreeg, vonden producenten, scenarioschrijvers en cameramannen dat hun bijdrage ten onrechte werd genegeerd.

Het grappige van regisseurs die we tegenwoordig met een gerust hart een auteur mogen noemen (bijvoorbeeld Steven Spielberg, Paul Verhoeven, Paul Thomas Anderson of David Lynch), is dat ze heel vaak met hetzelfde team werken. Woody Allen is geen uitzondering, hij werkt heel vaak met dezelfde producent, cameraman, componist en noem maar op. Zelfs de kok en elektricien verhuizen steeds mee. Hieruit blijkt dat de crew wel degelijk een onderdeel is van het auteursschap.

Nader bekeken: De seksuele revolutie

Eind jaren zestig was het sekshandboek Everything You Always Wanted to Know een onverbiddelijke bestseller. Het instructieboek, waarin een Amerikaanse arts heel open alle mogelijke facetten van seks behandelde, ging in totaal meer dan honderd miljoen keer over de toonbank. Voor veel Amerikanen was het boek een echte eyeopener. Drie jaar later maakte Allen er de vrije filmbewerking van die ook de kassa’s liet rinkelen. ‘Sex sells’, zoals het Amerikaanse gezegde luidt.

Het boek én de film verschenen in een periode die ook wel de seksuele revolutie genoemd word. Hadden mensen in de jaren zestig dan meer, en andere seks? Nee hoor. Mensen durfden het er voor het eerst open en bloot over te hebben. Het was één grote ‘coming out’. Niet alleen voor homoseksualiteit, maar ook voor masturbatie, seks voor het huwelijk, erotische fantasieën en porno.

Als belangrijkste reden voor de seksuele revolutie wordt de uitvinding van de pil genoemd. Daarmee kon je vrijen, zonder dat je bang hoefde te zijn voor zwangerschap. Liep je door dat gestunt een geslachtsziekte op, dan was die ook heel wat beter te genezen dan voorheen. (Let wel, de aidsproblematiek speelde toen nog niet.) Ook de vrouwenemancipatie en de opkomst van (de toen nog) nieuwe massamedia als de tv leverden een bijdrage. Dat de macht van de kerk afnam, speelde uiteraard ook een rol. De hippies met hun ideaal van ‘vrije liefde’ verkondigden de revolutie.

Ook in filmland brak een andere tijd aan. Stapje voor stapje kon er steeds meer wat bloot en seks betreft. In hetzelfde jaar als Woody Allens Everything You Always Wanted verscheen ook de pornofilm Deep Throat (van Gerard Damiano) in de Amerikaanse bioscopen. Die trok volle zalen. Daarmee werd het de meest succesvolle seksfilm aller tijden. Het feit dat die film in gewone, openbare bioscopen te zien was, (de video en het internet waren nog lang niet uitgevonden), zorgde ervoor dat seksuele openheid meer geaccepteerd werd. In Nederland was Turks Fruit een hele grote hit, zowel de roman van Jan Wolkers (1969) als de film van Paul Verhoeven (1973), natuurlijk ook omdat er zoveel seks in te zien was.