Must sees

2001: A Space Odyssey

  • Ouder dan 6 jaar
  • Eng
  • Verenigd Koninkrijk/VS 1968, 135 min.
  • Regie: Stanley Kubrick
  • Met: Keir Dullea, Gary Lockwood

Deze overrompelende filmklassieker móet je zo GROOT mogelijk zien. Op het witte doek dus! En het liefst in de majesteuze 70mm-versie. Dat kan tot en met 19 juli in EYE Filmmuseum Amsterdam: superzeldzaam!

Je moet maar lef hebben: je maakt een moderne sf-film maar vult de soundtrack met klassieke walsmuziek! Of je noemt hem ‘2001’ en laat het eerste gedeelte afspelen in… de prehistorie! In Stanley Kubricks meesterwerk duikt daar, tussen de aapmensen, ook een mysterieuze monoliet op. Is het soms onder invloed van die vreemde steen dat de mens het gereedschap uitvindt?

Kubrick maakt daarna de grootste tijdsprong uit de filmgeschiedenis, door een shot van een in de lucht geslingerd bot over te laten gaan in een shot van een ruimtestation. Vervolgens reizen we door naar de maan (een jaar voor dat in werkelijkheid een mens voet op de maan zette!) die een bijzondere vondst blijkt te herbergen: nog zo’n vreemde monoliet. Om het raadsel op te lossen vertrekt uiteindelijk een missie naar Jupiter. Aan boord van het ruimteschip is een zeer bijzonder ‘bemanningslid’: HAL 9000, een computer die kunstmatig intelligent is.

2001: A Space Odyssey is volstrekt uniek is in zijn soort. Het is aan de ene kant uiterst realistische science fiction, waarin alle technische details lijken te kloppen. Maar met sommige voorspellingen zat Kubrick er flink naast, want denkende computers en bemande maanbassissen bestaan nog niet. De astronauten maken wel weer gebruik van iets dat verdacht veel op een iPad lijkt. Samsung haalde het zelfs aan als argument in een slepende rechtszaak versus Apple! Tegelijkertijd is 2001 behoorlijk mysterieus en ongrijpbaar, met een spiritueel en trippy einde.

Lange leve 70MM!

EYE Filmmuseum vertoont begin juli 2001 in een gloednieuwe 70mm-kopie, zo scherp als de meester hem bedoeld heeft. "Als je 2001 niet op 70mm hebt gezien, heb je de film niet gezien", zegt Grant Moninger, programmeur van de American Cinematheque in Los Angeles. Na de première in 1968 is de film vooral op 35mm te zien geweest en een 70mm-vertoning is nog steeds een zeldzaamheid. Treuzel niet, maar bestel hier de tickets!

Tegenwoordig zien we in de bioscoop de films vooral digitaal geprojecteerd, maar jarenlang was de analoge standaard 35mm. Die lengte verwijst naar de breedte van filmstrook. Omdat ze ook in filmland het gezegde ‘bigger is better’ kennen, werd er ook een 70mm-variant ontwikkeld. Een twee keer zo brede filmstrook betekende ook een grotere, loggere en duurdere camera, maar scherpere plaatjes. Alleen de hele grote spektakelproducties werden in 70mm geschoten, want: peperduur.

Het allermooiste resultaat krijg je als kijker natuurlijk als een 70mm-film ook door een 70mm-projector wordt gehaald. Dan is het resultaat namelijk drie tot vier keer scherper dan gewone film. De kleuren zijn 'warmer' en meer verzadigd, het verschil tussen zwart en wit is contrastrijker en in de close-ups zitten meer nuances. Helaas zijn er niet meer veel 70mm-projectoren in de wereld. In EYE Filmmuseum staat nog een werkende, die niet zo lang geleden nog hele goede diensten bewees bij Tarantino's The Hateful Eight.